Türkiye’nin 2025’te ham olmayan palm yağı ve fraksiyonları için ödediği ithalat faturası 845,8 milyon dolara ulaştı. Gıda sanayisinde kullanılan palm yağı, yüksek doymuş yağ içeriğinin yanı sıra rafinasyon sırasında oluşabilen zararlı maddeler nedeniyle de sağlık tartışmalarının odağında bulunuyor.
TÜRKİYE — Market raflarındaki pek çok ürünün bileşenleri arasında yer alabilen palm yağı, gıda sanayisinin kullandığı hammaddelerden biri. Ürünlere kıvam ve doku kazandırmak amacıyla kullanılan bu yağ, tüketiciye çoğunlukla paketli gıdaların içerisinde ulaşıyor.
Türkiye’nin 2025 yılında yalnızca ham olmayan palm yağı ve fraksiyonları kategorisindeki ithalatı yaklaşık 845,8 milyon dolar oldu. Bu kategoride en büyük tedarikçiler Malezya ve Endonezya olarak kayıtlara geçti. Rakam, bütün palm ürünlerini veya doğrudan sofrada tüketilen miktarı kapsamıyor.
Palm yağı, doymuş yağ oranı yüksek bitkisel yağlar arasında bulunuyor. Doymuş yağın fazla tüketilmesi, LDL olarak bilinen kolesterolün yükselmesine ve kalp-damar hastalığı riskinin artmasına katkıda bulunabiliyor.
Risk açısından tüketilen miktar, beslenmenin bütünü ve palm yağının hangi yağın yerine kullanıldığı önem taşıyor. Palm yağı içeren bir ürünü tüketmek tek başına hastalık anlamına gelmiyor. Ancak bu ürünlerin sık ve yüksek miktarda tüketilmesi, günlük doymuş yağ yükünü artırabiliyor.
Palm yağına ilişkin tartışmaların en kritik başlıklarından biri, rafinasyon sırasında oluşabilen kimyasal bulaşanlar.
Bitkisel yağların yüksek sıcaklıkta işlenmesi sırasında 3-MCPD ve glisidil yağ asidi esterleri oluşabiliyor. Bu maddeler başka bitkisel yağlarda da bulunabiliyor. Bilimsel değerlendirmelerde incelenen verilerde, yüksek seviyeler palm yağları ve katı fraksiyonlarında tespit edildi.
Glisidil esterlerden sindirim sırasında açığa çıkabilen glisidol, DNA’ya zarar verebilme ve kansere yol açabilme özelliği nedeniyle sağlık açısından endişe oluşturuyor. Bu bulgu, palm yağı içeren her ürünün kansere yol açacağı anlamına gelmiyor. Üründeki bulaşan düzeyi ve tüketimle oluşan toplam maruziyet, riskin değerlendirilmesinde belirleyici oluyor.
3-MCPD’ye ilişkin araştırmalarda, böbrekler ve erkek üreme sistemi üzerindeki olası olumsuz etkiler inceleniyor. Bu değerlendirmeler ağırlıklı olarak hayvan deneylerinden elde edilen verilere dayanıyor.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesinin 2018’de güncellediği değerlendirmede, çoğu tüketicinin maruziyeti güvenli düzeyde bulunurken, küçük yaş gruplarında yüksek tüketim için potansiyel sağlık endişesine dikkat çekildi.
Bu sonuçlar, palm yağı tüketen herkeste böbrek hastalığı veya üreme sorunu gelişeceği şeklinde yorumlanmıyor. Sağlık riski, alınan miktar ve maruziyet süresiyle birlikte ele alınıyor.
Palm yağı ve türevleri; bazı bisküvilerde, krakerlerde, keklerde, margarinlerde, sürülebilir ürünlerde, kremalı dolgularda ve kaplamalarda kullanılabiliyor.
Gün boyunca tüketilen farklı ürünler, toplam yağ ve olası bulaşan maruziyetine birlikte katkıda bulunabiliyor. Bununla birlikte aynı ürün grubundaki bütün markalar aynı yağı kullanmıyor. Bir ürünün palm yağı içerip içermediği, kendi bileşen listesinden anlaşılabiliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının duyurduğu uygulamaya göre, 1 Ocak 2026’dan itibaren ithal edilen palm yağı ve ilgili fraksiyonların her partisinden, 3-MCPD ve glisidol analizleri için numune alınması öngörüldü.
Analiz sonuçlarının Türk Gıda Kodeksi’ndeki maksimum limitlerle karşılaştırılması ve mevzuata aykırı ürünlerin ithalatına izin verilmemesi esas alınıyor.
Bu uygulama, palm yağına yönelik genel bir ithalat yasağı anlamına gelmiyor. Türkiye’ye girişte, belirlenen kimyasal bulaşan sınırlarına uygunluk aranıyor.
Tüketicinin yağın türünü öğrenebileceği temel bölüm, ambalajdaki içindekiler listesi. Yağlar “bitkisel yağlar” başlığı altında birlikte belirtilse bile kullanılan bitkisel kaynakların da yazılması gerekiyor.
Ürünün değerlendirilmesinde bileşenler listesinin yanında, beslenme tablosundaki doymuş yağ miktarı ve tüketilen porsiyon da önem taşıyor. Palm yağı içeriği ile kimyasal bulaşan düzeyi ise farklı bilgiler: Bir üründeki bulaşan miktarı, yalnızca ambalaja bakılarak anlaşılamıyor; laboratuvar analizi gerekiyor.