SURİYE ORDUSUNDA DİKKAT ÇEKEN ATAMA: 62. TÜMENİN BAŞINA TÜRK

Suriye’de Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından başlayan askeri yapılanma sürecinde dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Şam yönetiminin, Suriye Ordusu’nun 62. Tümeni’nin komutasına Türkiye vatandaşı Ömer Muhammed Çiftçi’yi getirdiği bildirildi. “Omar Mohammed Jaftashi” ve “Muhtar Türki” isimleriyle de bilinen Çiftçi’nin, daha önce 62. Tümen’i yöneten Muhammed el-Casim’in yerine görevlendirildiği belirtiliyor. Atamanın Suriye Savunma Bakanlığı tarafından ayrıntılı bir kamuoyu duyurusuyla açıklanmadığını, bilgilerin Suriye kaynaklarına dayandırılan haberlerle gündeme geldiğini özellikle belirtmek gerekiyor.

Yeni yapılanmada görevden alınan eski tümen komutanı Muhammed el-Casim, “Ebu Amşa” adıyla tanınıyor. El-Casim’in doğrudan birlik komutanlığından alınarak Merkez Bölge yapılanmasında komutan yardımcılığı görevine kaydırıldığı bildirildi. Alhurra’ya konuşan Suriye askeri kaynakları da el-Casim’in 62. Tümen üzerindeki doğrudan komutasının sona erdiğini doğrularken, yeni pozisyonunun sahadaki etkisini önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor.

Atamanın asıl dikkat çeken tarafı ise Çiftçi’nin Türkiye bağlantısı. Reuters, Aralık 2024’te Suriye’nin yeni askeri yapılanmasına ilişkin haberinde Türk vatandaşı Omar Mohammed Jaftashi’nin tuğgeneral rütbesine getirildiğini iki ayrı Suriye kaynağına dayandırarak duyurmuştu. Aynı dönemde Şam yönetimi, Esad karşıtı savaşta yer alan farklı gruplardan bazı yabancı savaşçıları da yeni ordunun üst kademelerine dahil etmeye başlamıştı.

Çiftçi’nin Suriye’deki askeri yapılanmanın tamamen yabancısı olmadığı görülüyor. 2025 yılında yeni Suriye ordusunun komuta yapısını inceleyen Long War Journal, onu Türkiye vatandaşı ve “Muhtar el-Türki” kod adını kullanan bir isim olarak tanımlamış, Şam merkezli askeri oluşumlardan birinin komutasına getirildiğini bildirmişti. Aynı çalışmada Çiftçi’nin yeni Suriye yönetiminin çekirdek kadrosuna yakın bir isim olduğu ileri sürülüyordu.

Son değişiklik yalnızca bir komutanın değiştirilmesinden ibaret görünmüyor. Suriye ordusunda 62, 76, 80 ve 84. tümenlerin de aralarında bulunduğu çeşitli birliklerin komuta kademelerinde değişiklik yapıldığı bildiriliyor. Şam yönetiminin temel hedefinin, iç savaş yıllarında kendi silahlı yapılarını yöneten güçlü komutanların bağımsız hareket alanlarını azaltarak birlikleri doğrudan merkezi askeri komutaya bağlamak olduğu değerlendiriliyor.

62. Tümen özellikle bu açıdan kritik. Hama bölgesinde faaliyet gösteren birlik, büyük ölçüde geçmişte Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu içerisinde faaliyet gösteren Sultan Süleyman Şah yapılanmasının unsurlarından oluşturulmuştu. Eski komutan Ebu Amşa’nın birlik içerisinde güçlü kişisel bağlara sahip olması, merkezi yönetimin tümen üzerindeki kontrolü açısından uzun süredir tartışılan konulardan biriydi.

Ebu Amşa hakkındaki tartışmaların bir başka boyutu ise uluslararası yaptırımlar. ABD ve Avrupa Birliği, geçmiş dönemde kendisine ve bağlantılı yapılara yönelik insan hakları ihlali iddiaları nedeniyle yaptırım kararları aldı. ABD Hazine Bakanlığının yaptırım gerekçelerinde Afrin bölgesindeki zorla yerinden etme, mülklere el koyma ve kaçırma iddiaları yer alırken; Avrupa Birliği de 2025’te Suriye’nin kıyı bölgelerindeki şiddet olayları nedeniyle el-Casim’i yaptırım kapsamına aldı. Bu suçlamaların önemli bir bölümü el-Casim ve bağlı birliklere yönelik iddialar niteliğinde.

Şam’ın gerçekleştirdiği son komuta değişikliği bu nedenle Suriye’de çok daha büyük bir hesaplaşmaya işaret ediyor. Yeni yönetim bir taraftan iç savaş sırasında birlikte hareket ettiği silahlı grupları düzenli ordu çatısı altında toplamaya çalışırken, diğer taraftan kendi komuta zinciri dışında güç odağı haline gelebilecek eski milis liderlerinin etkisini sınırlamaya çalışıyor. Alhurra’nın aktardığı bilgilere göre son değişikliklerin bazı eski grup komutanlarında rahatsızlık yarattığı da belirtiliyor.

Türkiye açısından ise atamanın sembolik önemi oldukça büyük. Bir Türkiye vatandaşının Suriye ordusunda tuğgeneral rütbesinin ardından bir tümenin doğrudan komutasına getirildiğine ilişkin haberler, Ankara-Şam ilişkilerinin askeri ve güvenlik boyutunun önümüzdeki dönemde daha fazla tartışılmasına neden olabilir. Bununla birlikte bu kişinin Türk devletini veya Türk Silahlı Kuvvetleri’ni temsil ettiği yönünde eldeki kaynaklarda herhangi bir bilgi bulunmuyor; vatandaşlık ile Türkiye adına resmi görev yürütmek birbirinden ayrı konular.

Suriye’de yeni ordunun nasıl şekilleneceği henüz tamamlanmış değil. Şam yönetimi eski muhalif grupları tek bir merkezi ordu altında eritmeye çalışırken, yabancı kökenli komutanların üst düzey görevlere getirilmesi hem Suriye içinde hem de bölge ülkelerinde tartışma yaratmaya devam ediyor. Reuters’ın daha 2024 sonunda ortaya koyduğu yabancı komutan atamaları, bu politikanın yeni olmadığını gösteriyor.

62. Tümen’e ilişkin son atama doğrulanmış askeri yeniden yapılanmanın en dikkat çekici parçalarından biri. Ancak Şam yönetiminin yeni komuta listesini bütün ayrıntılarıyla resmen yayımlaması, Çiftçi’nin yetki alanının ve yeni görevinin kapsamının kesinleşmesi açısından önem taşıyor.

Suriye ordusundaki değişimin verdiği mesaj ise şimdiden açık: Şam, eski silahlı grupların ordusundan merkezi komutaya bağlı yeni bir devlet ordusu çıkarmaya çalışıyor; bu dönüşümde Türkiye bağlantılı isimler de üst düzey komuta kademesinde yer almaya devam ediyor.