Yol kenarındaki ağaçların aydınlatıldığı görüntü, kent estetiği için yapılan harcamaların önceliğini sorgulatıyor. Kamu bütçesinden karşılandıysa bu uygulamanın kurulum bedeli, elektrik tüketimi ve bakım giderleri açıklanmalı. Vatandaşın ödediği her kuruşun hesabı, görünür olmak zorunda.
Gece çekilen görüntüde, yol boyunca uzanan ağaçların diplerine yerleştirilen armatürlerin mavi ışık verdiği görülüyor. Birden fazla noktada tekrarlanan uygulama, yol kenarındaki bitki örtüsünü dekoratif biçimde aydınlatıyor.
Ancak fotoğraf, uygulamanın hangi kurum tarafından yaptırıldığını, finansman kaynağını veya maliyetini göstermiyor. Bu nedenle görüntü üzerinden belirli bir kuruma usulsüzlük isnat etmek mümkün değil. Yanıtlanması gereken soru ise açık: Bu aydınlatma kamu kaynaklarıyla yapıldıysa ne kadar harcandı, hangi ihtiyaç gerekçe gösterildi?
Bir aydınlatma projesinin maliyeti yalnızca satın alınan lambalardan oluşmuyor. Elektrik altyapısı, kablolama, montaj, enerji tüketimi, bakım ve arızalanan ekipmanın yenilenmesi de toplam giderin parçaları arasında yer alıyor.
Dolayısıyla açıklanması gereken yalnızca ilk kurulum bedeli değil; uygulamanın yıllık işletme maliyeti ve kullanım süresi de bulunuyor.
Kaç armatür yerleştirildi? Toplam kurulu güç ne kadar? Işıklar gecede kaç saat çalışıyor? Bakım hangi sözleşme kapsamında yapılıyor? Elektrik faturası hangi bütçeden ödeniyor?
Bu soruların karşılığı, genel bir “çevre düzenlemesi” açıklamasıyla geçiştirilemez. Kamu harcamasının hesabı rakamla, sözleşmeyle ve gerekçeyle verilir.
Kentlerin estetik açıdan düzenlenmesi, kamu hizmetlerinin bir parçası olabilir. Ancak her estetik tercih, maliyetinin ve önceliğinin tartışılmasından muaf değildir.
Görüntüdeki ışıkların ağaç gövdelerine ve çevresine yöneldiği görülüyor. Uygulamanın yol ve yaya güvenliğine ne ölçüde katkı sağladığı, dekoratif aydınlatma ile işlevsel aydınlatma arasında nasıl bir ihtiyaç değerlendirmesi yapıldığı açıklığa kavuşturulmalı.
Bir projenin dikkat çekici görünmesi, tek başına kamu yararını kanıtlamaz. Harcamanın gerekliliğini ortaya koyacak olan; ihtiyaç analizi, teknik değerlendirme ve maliyet hesabıdır.
Kamu kaynağı kullanılıyorsa vatandaşın bu tercihi sorgulaması son derece meşrudur. Vergi verenlerin görevi, yapılan her harcamayı sessizce kabul etmek değildir.
LED teknolojisi kullanılmış olması da tek başına yeterli bir açıklama sayılamaz. Enerji verimliliği, ekipmanın gücü kadar sayısına ve çalışma süresine de bağlıdır. Toplam tüketim açıklanmadan tasarruf değerlendirmesi yapılamaz.
Uygulamayı yaptıran kurumun, finansman kaynağının, satın alma veya ihale yönteminin, toplam bedelin ve yıllık enerji giderinin açıklanması gerekiyor.
Ağaçların hangi renkte aydınlatıldığını herkes görüyor. Vatandaşın görmek istediği bir başka şey daha var: Bu tercihin faturası ve kamu yararı.